Anayurt Gazetesi
SİYASET TÜRKİYE EKONOMİ DÜNYA SPOR MAGAZİN KÜLTÜR-SANAT FOTO GALERİ WEB TV YAZARLAR
Whatsapp İhbar Hattı
YAZARLARHarika ÖREN

Harika ÖREN

Tabletten kitaba uzanan yol

26 Nisan 2021 Pazartesi
Facebook'ta Paylaş Twitte'da Paylaş Whatsapp'tan Gönder Haberi Yazdır Metni küçült Metni büyüt

Anadolu insanı ilk kez Kültepe’de yazıyla tanışıyor. Anadolu’da tarih 4000 yıl önce Kültepe’de yazılmaya başlıyor. Asurlu tacirler sayesinde Anadolu insanı yazıyla tanışıyor. Kültepe Yazılı Tabletleri Arkeleojik bulgularla, tarihçiler tarafından “Anadolu’da Tarihe Girişin Başlangıcı olarak yorumlanıyor.

Kültepe Tabletleri 4000 yıl öncesinde orada yaşayan 75 ailenin künyesini tutuyor. İnsanların dil bilme yetisinin ürünü olan yazı öncelikle taş, çanak-çömlek, metaller üzerine kazınır. Piktograf; resim dizisi sadeleşip yazı formuna karışır-Fonografi; birden fazla resim ve işaretle hece formu-Çivi Yazısı-Dik olarak kullanılan imgeler yan yana dizilmeye başlarlar-Hiyeroglif; resim yazısıdır; Hiyeratik; Hiyeroglif sadeleşir ve Demotik olur.

 Fenike Yazısı; 22 sessiz harften oluşur. İlk satır sağdan sola, ikinci satır soldan sağa yazılır. Sesli harflerin bu yazıya eklenerek, ilk harfin Alfa ve ikinci harfin Beta olduğu ilk alfabe Yunan Yazısıyla oluşur. Latin ve Roma alfabeleri Yunan alfabesinin gelişmiş halidir.  Yazı tarih yolculuğuna bitişik sessiz harflerden oluşan sağdan sola yazılan Arap yazısı ve Hint yazısı devam eder. Mürekkep bulununca Palmiye ağaç yapraklarının kullanımıyla bitkisel yüzeyler,     Papirus, keten bezi üzerinde yazmalar başlar. Fildişi, kemik, hayvan derisi işin içine girer. İpek levhalar, ip, paçavra derken Çinliler kağıt üretmeyi başarırlar.

Eski Türk Yazı tarihi 6-9. Yüzyıl arası Göktürk; sağdan sola dört ünlü 34 sessiz harften oluşur ve Uygur Alfabesi; sağdan sola 14 harften oluşur; İslamiyet öncesi Türk Yazısı’nın iki ana alfabesidir. İslamiyet sonrası 9-11. Yüzyıl arası kullanılan Arap Alfabesi’dir. Osmanlı döneminin en yaygın kullanılan yazı şeklidir.  Cumhuriyet’in kuruluşu, Harf Devrimi ve Genç Türkiye’nin Yeni Alfabesi; Latin alfabesine ilave ş-ı-i-ğ-ç harflerinin ilavesiyle oluşturulur. 1929 yılında 600 bin kişi okuma yazmayı öğrenir. Yıl sonunda sayı 3.5 milyonu bulur.

Ve elbette bunlar kitapların sayesinde olur. İnsanoğlu söylemini yazmak, kayıt tutmak ve paylaşmak isteğindedir. İlk kitap M.S. 868’de Çin’de yazılır. Diamond Sutra, 7 sayfadır. 6 metin 1 tablodan oluşur. 30/75 boyutundaki eser ağaç kalıp usulüyle basılmıştır. Türkistan’da Tunhuang yöresinde Bin Buda mağaralarından birinde 1300 elyazmasıyla, Taoist bir rahip tarafından bulunur.  Orta Çağ ürünü el yazması kitaplar Papirüs rulolar üzerine yazılarak, ciltlenirler. Çoğu İncil ya da dini niteliktedir. Bunları hukuk, tıp, tabiat tarihi konusunda kitaplar izler, kronikler ve romanlar sonradan gelir. Orta Çağ’da kitapların çoğu Latince yazılmıştır.

Ortadoğu'nun elle çalışan ilk matbaa makinesi halen Mardin’de, bir zamanlar dini eğitim merkezlerinden biri olan Deyrulzafaran Manastırı'n da -Görünce çok şaşırdım, hala çalışabiliyor- bulunuyor. Antakya Süryani Kilisesi'nin Patriği Moran Mor İğnatiyos (4. Petrus Ö.1895) tarafından İngiltere'den getirilerek, 1888 ilk kitap basımı gerçekleştirilmiş. “Turos Mamlo (Dilbilgisi) ve Yulfono Mşihoyo (Mesihsel Öğretiler) ve bir süre sonra “Hikmet” adında süreli dergi basımına geçilmiş.

1494'te Nahmes Kardeşlerin Osmanlı’da ilk basımevini kurmalarından, 1727'de İstanbul'da ilk Türkçe baskı yapan makinenin çalışmaya başlamasına değin geçen yaklaşık 233 yıl içinde, gayrimüslim Osmanlı yurttaşları veya yabancı misyonlarca işletmeye açılan basımevi sayısının 37 tane olduğu sanılmaktadır. Ancak bu basımevlerinde herhangi bir Türkçe metin basılmamıştır.

Vankulu Lugatı (Lugat-ı Vankulı), Osmanlı İmparatorluğu’nda, Müteferrika matbaasında 8500 adet basımı yapılan ilk eserdir. Sözlükçü el-Cevheri’ye ait olan eser 1589’de tercüme edilmiştir.

1720’de Mehmet Sait Efendi Paris'te bir matbaayı ziyaret etmiş ve İstanbul'a dönüşünde İbrahim Müteferrika ile bir matbaa kurmak için çalışmalara başlamışlar. Şeyhülislâm Abdullah Efendi'den dinle ilgili olmayan eserlerin basılabileceği yönünde bir fetva, III. Ahmet'ten de uygunluk fermanı almışlar. Makine ve Latin alfabesi kalıplarını yurt dışından getirmişler.  16 Aralık 1727’de Darü't-Tıbâati'l Amire adlı ilk matbaa kurulmuş. Tabletten kitaba geçişin gerçek, zorlu bir yolculuğu olduğu görülüyor.Kitaplarımıza dört elle sarılalım. Mecburi ev hapsinde kaldığımız bu salgın günlerini kitaplarımıza gömülebilme fırsatı olarak görelim.

Keyifli okumalar dilerim.

YORUMLAR
 Onay bekleyen yorum yok.

Küfür, hakaret içeren; dil, din, ırk ayrımı yapan; yasalara aykırı ifade ve beyanda bulunan ve tamamı büyük harflerle yazılan yorumlar yayınlanmayacaktır.
Neleri kabul ediyorum: IP adresimin kaydedileceğini, adli makamlarca istenmesi durumunda ip adresimin yetkililerle paylaşılacağını, yazılan yorumların sorumluluğunun tarafıma ait olduğunu, yazımın, yetkililerce, fikrim sorulmaksızın yayından kaldırılabileceğini bu siteye girdiğim andan itibaren kabul etmiş sayılırım.
 

Bu haber henüz yorumlanmamış...

FACEBOOK YORUM
Yorumlarınızı Facebook hesabınız üzerinden yapın hemen onaylansın...
Ziraat Türkiye Kupası Beşiktaş'ınSpor
Ziraat Türkiye Kupası Beşiktaş'ın
Oyuncu Erol Keskin hayatını kaybettiKültür-Sanat
Oyuncu Erol Keskin hayatını kaybetti
Son 24 saatte uygulanan aşı miktarı 500 bin dozu aştıTürkiye
Son 24 saatte uygulanan aşı miktarı 500 bin dozu aştı
Afyon'da biyokütle enerji santralinde yangınTürkiye
Afyon'da biyokütle enerji santralinde yangın
Kırmızı kategoride aranan terörist etkisiz hale getirildiTürkiye
Kırmızı kategoride aranan terörist etkisiz hale getirildi
Galatasaray'da seçim tarihi belli olduSpor
Galatasaray'da seçim tarihi belli oldu
Erdoğan'dan 19 Mayıs mesajıSiyaset
Erdoğan'dan 19 Mayıs mesajı
203 can kaybı, 11 bin 937 yeni vakaSiyaset
203 can kaybı, 11 bin 937 yeni vaka
İstanbul'da trafik yüzde 80'i geçtiTürkiye
İstanbul'da trafik yüzde 80'i geçti
Çin'de kripto para işlemleri yasaklandıEkonomi
Çin'de kripto para işlemleri yasaklandı
Anayurt Gazetesi
KünyeKünye İletişimİletişim ReklamReklam FacebookFacebook TwitterTwitter RSSRSS Günün HaberleriGünün Haberleri