108. yılında Sarıkamış dramı-1

Osmanlı Devleti 2 Ağustos 1914’te Almanya ile gizli bir anlaşma imzalamıştı. Çok geçmeden, 10 Ağustos 1914’te, Baş Komutan Vekili, Harbiye Nazırı ve Genel Kurmay Başkanı Enver Paşa, Fransa kontrolündeki Cezayir limanlarını bombalayan ve İngiliz donanmasının takibi sonucu Akdeniz’de Çanakkale’ye yönelen Goeben ve Breslau adlı Alman gemilerinin Çanakkale Boğazından içeri alınması emrini verdi. Gemilerin komutası Alman Amirali Souchon’daydı. Amiral Souchon iki gemiyle Çanakkale boğazından geçip İstanbul’da demirledi. 

O dönemde Genelkurmay başkan Yardımcısı da Alman generali Bronsart von Schellendorf’du. Osmanlı Devleti bu gemileri satın aldığını bildirip gemilere Türk Bayrağı çekti (Yavuz ve Midilli) ve hukuken gemileri kara suları dışına çıkarmaktan ve de savaşa girmiş sayılmaktan kurtuldu.  

Amiral Souchon Osmanlı donanması komutanlığına getirildi. Amiral ve diğer Alman subaylar Osmanlı Deniz Kuvvetleri üniforması giyerek yine gemilerinin başında olmaya devam ettiler. Eylül ayından itibaren Amiral Souchon, gemilerin eğitim için Karadeniz’e çıkmaları konusunda ısrara başlamıştı. Amacı Osmanlı Devleti’nin savaşa girmesini sağlamaktı.  

Sadrazam Sait Halim Paşa bu isteğe uzun süre direndi ve izin vermedi. Ama Almanların baskıları gittikçe arttı. Baskılar artınca yapılan ittifak anlaşmasına dayanarak Harbiye Nazırı Enver Paşa kabineye danışmadan, Amiral Souchon’un 2 Alman gemisi ve diğer Osmanlı gemileriyle Karadeniz’e çıkmalarına 27 Ekim 1914’te izin verdi. 

29 Ekim tarihinde Karadeniz’e çıkan Amiral Souchon komutasındaki Türk Donanması Sivastopol ve bazı Rus Limanlarını Bombaladı. Bu olay üzerine Rusya. 1 Kasım 1914’te,  Osmanlı Devleti’ne savaş açmadan, 1878 yılından beri elinde bulundurduğu Kars - Sarıkamış yönünden Erzurum’daki 3. Türk ordusuna saldırıya geçti. Böylece de Osmanlı Devleti savaşa girdi. 

Fakat beklenenin aksine, Erzurum istikametinde ilerleyen Rus Kuvvetleri, Türk 3. Ordusu karşısında 7-12 Kasım’da Köprüköy ve 17-20 Kasım’da Azap’ta yapılan muharebeleri kaybederek geri çekilmek zorunda kaldı. 3. Ordunun Komutanı Hasan İzzet Paşa, Kurmay Başkanı da Alman Yarbay Felix Guze idi. 

Savaşın hemen başında meydana gelen bu başarı, Ordunun subay ve erleri üzerinde olumlu bir etki yarattı. Subayların bir kısmı Sarıkamış’a saldırıp 1878’den beri Rusların elinde olan Sarıkamış’ı kurtarmak istiyorlardı. Ama Ordu komutanı bu görüşte değildi.  

Bu yüzden de Rus saldırılarında Sarıkamış’a çok yaklaşan 3. Ordu, geri çekilen düşmanı takip etmedi. Daha elverişli bir arazide toplanmak, takviye kuvvetlerinin gelmesini beklemek ve yeni bir Rus saldırısını karşılamaya hazır olmak amacıyla, 8-10 km kadar geri çekildi. Çünkü Osmanlı Genel Kurmayının savaş öncesi görüşü, Kafkasya’dan Ruslara karşı yapılacak bir harekâtın, harbin akışına etkili olamayacağı, 3. Ordunun tek başına yapacağı bir taarruzun, Rus kuvvetlerine etkili olamayacağı, 3. Ordunun kış harekâtına hazır olmadığı şeklindeydi. Ordunun Sarıkamış’a girmek yerine geri çekilmesi subayların çoğunda memnuniyetsizlik yarattı. Bazı subaylar ve bölgedeki Valiler Enver Paşa’ya telgraf çekerek Sarıkamış’ı kurtarma şansının kaçırılmamasını istediler.  

Enver Paşa hemen karar veremedi. Okul arkadaşı ve Genel Kurmay 2. başkan yardımcısı Hafız Hakkı beyi Erzurum’a, 3. Orduya, durum tespiti için gönderdi. İstanbul’da Hafız Hakkı Paşa’nın görüşü de bir harekât için yazı beklemek, ilkbahara kadar Harbe girmemek şeklindeydi.  

27 Kasım’da Hafız Hakkı Bey Erzurum’a geldi. İncelemeler, toplantılar yaptı. Köprüköy’e, hatta cepheye kadar gitti. Araziyi, iklimi inceledi. Ve 08 Aralık 1914’te, İstanbul’a, Enver Paşa’ya bir telgraf gönderdi: Raporunda düşmanın durdurulup Horum’a (Sarıkamış önlerinde) atıldığını. Oradan da gerilere atılabileceğini, imha edilebileceğini ve ordunun durumunun iyi olduğunu bildirdi.   

Bu telgraf üzerine Enver Paşa’nın kafası karıştı. Bizzat kendisinin gidip durumu yakından görmesi gerektiğini düşünerek, 12 Aralık 1914’te,  Karadeniz yoluyla Erzurum’a gitti. Enver Paşa da Erzurum’da toplantılar yaptı. Ordu komutanı ve kolordu komutanları ile görüştü. Subaylarla görüştü. Birlikleri denetledi. Bilgi aldı. 3. Ordu Komutanının dışında Sarıkamış’a bir harekât yapılmasına ciddi bir itiraz yoktu. Görüşmeler sonunda Enver Paşa 15.12.1914’te Sarıkamış harekâtına karar verdi. Harekât 22 Aralık gece yarısı başlayacaktı ve birlikler 25 Aralık günü Sarıkamış civarında belirlenen yerlerinde olacaklar ve o gün Sarıkamış’ta Ruslara saldırılacaktı.  

 Enver Paşa, 3 kolordudan 9. Kolordu ile birlikte Sarıkamış’a yürüyüşe katıldı.  Amaç Sarıkamış-Kars civarında bulunan Rus Kafkas Ordusunu kuşatmak ve yaklaşık 40 yıldır Ruslarda bulunan topraklarımızı kurtarmaktı. Harekâta 3 kolordu katıldı. 9., 10. ve 11. Kolordular. Bunların da komutanları, sırasıyla, İhsan Latif Paşa, Hafız Hakkı Bey ve Ali Galip Paşaydı. Harekât Planı, bir kolorduyla (11. Kolordu) düşmanın saldırdığı cephede oyalanmasını, iki kolorduyla (9. ve 10. Kolordu) düşmanın kuzey kanadından düşman cephesinin 30-35 km kadar gerisindeki Sarıkamış’ın kuşatılarak düşman kuvvetlerinin imhasını öngörüyordu… 

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Cemalettin Taşkıran - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Anayurt Gazetesi Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Anayurt Gazetesi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA), Anka Haber Ajansı (ANKA) tarafından servis edilen tüm haberler Anayurt Gazetesi editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Anayurt Gazetesi değil haberi geçen ajanstır.