Müzeler ve Samsun Gaziler Müzesi

Müzeler, geçmişimizi belgeler anı evleridir diyebiliriz.

Toplumların tarih, bilim, sanat, kültür, sosyal yaşamlarıyla ilgili; belge, anıt, kalıntı, yazıt, bilgi, fotoğraf, araç, gereç ve bunun gibi farkındalık yaratacak görsellerin toplandığı mekanlardır.

İlk zamanlarda insanlığın eskiye duyduğu merakla birlikte eski eserleri toplama ve sergileme amacı taşıyan müzeler; günümüzde sosyolojik, pedagojik, psikolojik içerikleriyle ”Müzeloji” adı altında üniversitelerde ayrı bir eğitim alanı ve bağımsız bir bilim dalı haline gelmişlerdir.

Sanat ve tarihi eser sergilemeleri ilk olarak Fransa’da başlar. Müze kurma düşüncesi, Fransız yazar La Fon de Saint Yenne ile 1746’da başlarsa da açılan müze 1785’te kapanır.

Türk müzeciliğinin yüzyıldan fazla geçmişi vardır. Ülkemizde ilk müze 1846 yılında Tophane-i Âmire Müşiri Fethi Ahmet Paşa tarafından İstanbul’da harbiye ambarı olarak kullanılan Aya İrini Kilisesi’nde kurulur. 1869’da Müze-i Hûmâyun (İmparatorluk Müzesi) adını alır, müdürlüğüne Mekteb-i Sultânî öğretmenlerinden Mr. Edward Goold getirilir. İmparatorluğun doğrudan eski eserle ilgili ilk düzenlemesi  Âsâr-ı Atika Nizamnamesi (Eski Eserler Kanunu) 1869 yılında çıkarılarak, Osmanlı topraklarında eski eser aramak isteyenlerin Maarif Nezareti’nden izin alması koşulu getirilir ve eski eserlerin yurt dışına çıkarılamayacağı ancak yurt içinde satılabileceğini hükme bağlar. 1872 yılında Müze-i Hûmâyun müdürlüğüne Alman Dr. Philipp Anton Dethier atanır. Aya İrini Kilisesi’nde bulunan eserler Çinili Köşk’e taşınır. 1874 yılında ikinci Âsâr-ı Atika Nizamnamesi yürürlüğe girer. 1881 yılında Osman Hamdi Bey’in müze müdürlüğüyle Türk müzeciliğinde yeni bir dönem başlar.

05 Eylül 1939’da İstanbul müzelerinin II. Dünya Savaşı nedeniyle kapatıldığını biliyoruz. Ne acıdır ki yüzyılımızda hala sanat eserleri ve tarihi kalıntılar vahşi duygularla bombalanarak tahrip edilmekteler. 

Türkiye’de şu anda 451 müze var. Geçen yıla göre yüzde 3 artış olduğunu gururla gözlemliyoruz. 54 müzeyle İstanbul başı çekmekte. Sanat metropolü kimliğiyle şehirlerimizde müze patlaması yaşanıyor. Eskişehir, Ankara, İzmir ve Hatay’da  Avrupa modeli ‘Kent Müzeleri’ kurulmakta.

Samsun’da bulunan Gaziler Müzesi’ni Samsun Atatürk Kültür Merkezinde 19 Mayıs kutlamaları etkinlikleri kapsamında “Öncü Kadınlarımız” sergimizi açtığımızda ziyaret etmiştim.

Gazilerimizin anısına açılan Samsun Gaziler Müzesi’nin tarihi bir kimliği var. Samsun, Merkez, Kale Mahallesi, Mecidiye Caddesi’nde yer alan müzesi; iki katlı, dış duvarları yığma tuğla, iç bölmeleri Bağdadî bir bina.

Mustafa Kemal 19 Mayıs 1919’da Samsun’a ilk gelişinde Mıntıka Palas olarak bilinen bu binada 6 gün kalır. Samsun’a ikinci gelişlerinde (20-24 Eylül 1924) Samsun halkı tarafından söz konusu bina şahsına hediye edilir. Atatürk, üçüncü (16-18 Eylül 1928) ve dördüncü (22-26 Kasım 1930’da) gelişinde artık evi Mıntıka Palas‘tır. Mustafa Kemal Paşa’nın Mıntıka Palas Oteli’ne yerleşmesiyle ilgili olarak yapılan hazırlıkları o dönemde Canik Livası Muhasebe-i Hususiye Müdürü olan Osman (Atlı) Bey şöyle anlatıyor: “O zaman Samsun Muhasebe-i Hususiye Müdürü idim. Bir akşam Mutasarrıf Ethem Bey beni evine çağırttı. ‘İstanbul’dan bir Paşa başkanlığında bir teftiş kurulu hareket etmiş. On sekizinde burada olacaklarmış. Birkaç gün kalacağı için kendisine ve maiyetine bir yer hazırlayalım. Bunu İstanbul’dan Dâhiliye Nezareti bize bildirdi. Zaman da malum… Kimseden fedakârlık istemeyeceğimize göre meseleyi aramızda halletmeliyiz. Umudum sizde. Yarın sabahtan itibaren bu işle meşgul olunuz’ dedi. Gece bir hayli düşündüm. Hemen aklıma evimin yanında bulunan boş durumdaki Mıntıka Palas Oteli geldi. Ertesi sabah binanın sahibiyle anlaşıp oteli açtırdım. Askeri hastaneden karyola, evden ve komşulardan yatak ve yorgan getirttim. Daireden masa, sandalye, yazı takımı gibi eşyayı da getirterek odaları, salonu, mutfağı donattık.”

Kültür Bakanlığı binayı restore eder ve GAZİ MÜZESİ olarak 8 Kasım 1998 tarihinde ziyarete açar. 19 Eylül tarihi Cumhuriyetimizin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk’e İstiklal mücadelesindeki önderliğinden dolayı “Gazi” unvanı verilişinin yıldönümü ve  Gaziler Günü olarak kutlanmaktadır.

İlk Gazi Müzesi müdürü Fazıla Atabek’in; “Ne çok erken yitirdi seni bu aziz vatan/ Hiç bir kuvvet dolduramaz yerini/ Damarımızda kansın, kalplerimizde iman/ Sana olan bağlılık sonsuza dektir inan.”  Dizeleri dilimizde,  Sivas Kongresi hazırlıklarının yapıldığı bu küçük mekan içinde saklanan, kocaman, büyüleyici istiklal duygusunun, iliklerime kadar işlediğini söylemeliyim. Yolunuzu Samsun’a düşürdüğünüzde gezeceğiniz yerler listesinde olmalı.

Vatanı uğruna canını feda eden her neferimize, saygı ve rahmetle…

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Harika Ören - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Anayurt Gazetesi Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Anayurt Gazetesi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA), Anka Haber Ajansı (ANKA) tarafından servis edilen tüm haberler Anayurt Gazetesi editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Anayurt Gazetesi değil haberi geçen ajanstır.